Quduzluq: tarixi məlumatlar və dünyada yayılma arealı

MüəllifEldar Həsənov 
Baytarlıq Elmi Tədqiqat İnstitutu, baytarlıq üzrə fəlsəfə     doktoru, Azərbaycan
E-mail:  [email protected]  
https://orcid.org/0000-0002-0139-1985
 
Xülasə
 
Quduzluq virusu neyrotrop (sinir hüceyrələrində toplanan) olub əsas etibarilə mərkəzi sinir sistemini yoluxdurur. Xəstə heyvanların orqanizmində virus əksərən baş beynin boz maddəsində yerləşir və orada çoxalmaqla yanaşı xəstəlik dövründə toplanır və heyvan tələf olduqdan sonra da uzun müddət  zərərsizləşdirilməyən cəsəddə (3 aya qədər) qalır.
Ən yüksək virulentli virus canavarlardan və itlərdən, aşağı virulentlilər isə atlardan, öküzdən, qoyundan və insanlardan ayrılır. 
Sinir sistemindən əlavə virusun tüpürcəkdə və tüpürcək vəzlərində, göz yaşı vəzlərində, daxili orqanlarda, sidikdə və xəstəliyin ilkin mərhələsində qanda rast  gəlinir. Orqanizmdə virusun inkişafı həmçinin virusun miqdarından, dişləmənin lokalizasiya yerindən və virulentliyindən də asılıdır. Xüsusi ilə baş beyinə yaxın orqanların – üz, baş, boyun dişləmələr zamanı xəstəliyin inkubasiya müddəti azalır.
 
Açar
sözlər
 
Virus, quduzluq, areal, vəhşi heyvan, vaksin.
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.12
 
Məqaləyə
   istinad
 
Həsənov E. (2020)  Quduzluq: tarixi məlumatlar və dünyada yayılma arealı. “Azərbaycan Aqrar Elmi”. № 1
 
 Məqalə
tarixçəsi
 
Göndərilib — 01.08.2020; Qəbul edilib — 02.09.2020

Balıqçılıq təsərrüfatlarında ekoloji amillərin parazitoloji duruma təsirinin öyrənilməsi

                               
Müəllif

Afət Süleymanova

Baytarlıq Elmi Tədqiqat İnstitutu, biologiya üzrə fəlsəfə  doktoru, dosent. Azərbaycan
E-mail:[email protected]    
https://orcid.org/0000-0003-4638-5439
 
Xülasə
 
2014-2018-ci illərdə tərəfimizdən respublikanın müxtəlif bölgələrində balıqçılıq təsərrüfatlarında yetişdirilən balıqlar arasında xəstəliklərin yayılmasında ətraf mühit amillərinin təsiri öyrənilmişdir. Xəstəliklərin yayılmasında suyun tərkibinin balıq orqanizminə mənfi təsirini nəzərə alaraq biotik və abiotik amilləri (suyun temperaturu, suyun – Ph səviyyəsi, suda həll olunmuş oksigenin miqdarı, fiziki-kimyəvi göstəriciləri və s.) müəyyənləşdirmək üçün su hövzələrinin suyunun laborator analizi təhlil edilmişdir. Balıqlarda xəstəliyin  baş verməsi və geniş yayılması təsərrüfata parazit və yaxud başqa xəstəlik törədicisinin düşməsi, keyfiyyətsiz yemlərin verilməsi, yemləmənin düzgün aparılmaması, suyun tərkibinin pozulması, populyasiyanın sıxlığı və s. kimi amillərlə sıx bağlılığı müəyyənləşdirilmişdir. Bütün amillər toplusu balıqlara təsir edərək onlarda stress vəziyyəti yaratmışdır ki, buda xəstəliklərlə nəticələnmişdir.
 
Açar sözlər
 
Balıqçılıq, ekologiya, amil, ətraf mühit, yoluxma.
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.11
 
Məqaləyə istinad
 
Süleymanova A. (2020) Balıqçılıq təsərrüfatlarında ekoloji amillərin parazitoloji duruma təsirinin öyrənilməsi. “Azərbaycan Aqrar Elmi”. № 1 
 
Məqalə tarixçəsi 
 
Göndərilib – 02.07.2020 ; Qəbul edilib – 03.08.2020

Yağlı qara ciyər istehsalı məqsədilə qazların yetişdirilmə texnologiyası



MüəllifMahir Hacıyev
Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu, aqrar elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan
E-mail: [email protected]  
https://orcid.org/0000000201363511 
 
 
Xülasə
 
Məqalədə qazların xalq təsərrüfatında əhəmiyyətindən, onların yetişdirilmə istiqamətlə­rin­dən bəhs olunmaqla, əhalinin quşçuluq məhsulları ilə təmin olunmasında qaz yetişdirmənin ro­lun­dan müfəssəl danışılır. Dünyada yağlı qara ciyər istehsalı üzrə inkişaf etmiş ölkələr və yağlı qara ciyər istehsalı məqsədilə istifadə olunan qaz cinsləri, həmçinin qara ciyər istehsalı məqsədilə, kökəltmədən əvvəl qaz balalarının düzgün bəsləmə texnologiyasına riayət olunması haqda, bəslənmə dövründə, cavan quşların yaxşı inkişaf etməsini təmin edən kompleks şəraitin yaradılması, tamkeyfiyyətli yemləmə, optimal sıxlıq norması, həmçinin digər zootexniki tələblərə düzgün riayət olunması barəda və bununla yanaşı qazların yetişdirilmə və kökəldilmə texno­lo­gi­ya­sı barədə ətraflı məlumat verilmişdir. 
Məqalədə bəslənmə dövründə qaz balalarının yaşıl yem­lə yemləndirilməsi, onların yem borusunun yaxşı inkişaf etməsinə şəraitin yaradılması barədə və beləliklə quşların məcburi kökəltmə dövründə yemin tərkibində qarğıdalının sutkalıq dozasının artırılmasına imkan verir ki, nəticədə çox keyfiyyətli qara ciyər alınmasına zəmin yaranır. Texnoloji parametrlərə gəldikdə yağlı qara ciyər istehsalı üçün qazların qəfəsələrdə saxlanması daha
əlverişli üsul hesab edilməsi haqda geniş izahı verilmişdir. Yağlı qara ciyər istehsalında iki üsulun üstünlükləri haqqında da məlumat verilmişdir. 
 
 
Açar sözlər
 
Qaz cinsləri, yağlı qara ciyər, delikates məhsullar, kökəltmə, canlı kütlə, kökəltmə üsulları, məhsuldarlıq, ət çıxımı.
DOI10.29932/agroaz/20.08
 
Məqaləyə istinad
 
Hacıyev M., Mirzəyev F. (2020) Yağlı qara ciyər istehsalı məqsədilə qazların yetişdirilmə texnologiyası. “Azərbaycan Aqrar Elmi”. № 1
 
Məqalə tarixçəsi
 
Göndərilib —07.08.2020 ; Qəbul edilib — 08.09.2020
 


Azərbaycan şəraitində ikiqanadlılar (diptera) dəstəsinin dənli taxıl bitkilərinə ziyan vuran növləri





Müəllif

Namilə Əzizova

Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Əkinçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutu, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent. 

E-mail: [email protected]  
https://orcid.org/0000-0002-6235-8660
 
Xülasə
 
Son illər respublikanın bir çox bölgələrində taxıl əkinlərində Taxıl milçəklərinin  yayılması və zərərvericiliyinin artması müşahidə olunmuşdur. Bu səbəbdən onların tədqiq olunması üçün zərurət yaranmışdır. 
Məqalədə 2015-2019-cı illərdə İkiqanadlılar dəstəsinin dənli taxıl əkinlərinə zərər vuran növləri, onların yayılması, zərərvericiliyi və onlara qarşı aparılan mübarizə tədbirlərinə dair məlumatlar verilmişdir. Aparılan tədqiqat və müşahidələrə əsasən, respublikanın müxtəlif taxılçılıq bölgələrində taxıl əkinlərində İkiqanadlılar dəstəsinə mənsub olan  5 fəsiləyə aid 11 növ müəyyən olunmuşdur.     Bunlardan taxıl bitkilərinə     vegetasiya dövründə İsveç milçəyi, Yaşılgöz milçək, Sarı taxıl mığmığası kimi  növlərin ciddi ziyan vurması müəyyən olunmuşdur. Taxıl milçəklərinə qarşı mübarizə tədbiri məqsədilə profilaktiki olaraq, aqrotexniki tədbirlərin     aparılması, zərərvericilərin kütləvi yayıldığı ərazilərdə kimyəvi mübarizə tədbiri kimi toxum materialının dərmanlanması və vegetasiya müddətində effektiv insektisidlərin çilənməsi göstərilmişdir. Hazırda taxıl milçəklərinə qarşı mübarizədə toxumun dərmanlanması üçün neonikotinoidlərə - tiametoksam və imidakloprid tərkibli insektisidlərin istifadəsi əsas rol oynayır. Sistem təsirli olması səbəbi ilə bu preparatlar bitkiləri milçəklərin sürfələrindən etibarlı şəkildə qoruya bilər.  
 
 Açar
sözlər
 
Payızlıq buğda, ikiqanadlılar, zərərverici, zədələnməsi, kimyəvi mübarizə, insektisid.
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.07
 
Məqaləyə
 istinad
 
Əzizova N. (2020) Azərbaycan şəraitində ikiqanadlılar (Diptera) dəstəsinin dənli taxıl bitkilərinə ziyan vuran növləri. «Azərbaycan Aqrar Elmi». № 1
 
   Məqalə
tarixçəsi
 
Göndərilib — 13.07.2020; Qəbul edilib — 14.08.2020



Quba-xaçmaz iqtisadi rayonu şəraitində alma ballicasinin (psylla mali schm.) inkişaf dinamikasina uyğun mübarizə tədbirləri sisteminin tətbiqi

MüəllifNardan Sadıqova
Meyvəçilik və Çayçılıq Elmi-Tədqiqat İnstitutu, böyük elmi işçiE-mail: [email protected]
https://orcid.org/0000-0002-9550-7693
 
Xülasə
 
Məqalədə alma bitkisinin təhlükəli zərərvericisi olan alma ballıcasının (Psylla mali Schm.) bioloji inkişafı və fenologiyası, entomofaqları, sort davamlılığı, mübarizə tədbirlərinin vaxtı haqqında məlumat verilir. Müşahidələr vasitəsi ilə zərərvericinin kütləvi zərərvurma dövrünün aprel ayının 1-ci ongünlüyündən başlayaraq avqust ayının sonuna kimi davam etdiyi müəyyənləşdirilmişdir. Zərərvericiyə qarşı mübarizədə entomofaqlardan istifadənin üstünlüyü araşdırılmış, ən çox yayılmış növlərin Psallus ambiguus Fall., Adalia bipunctata L., Coccinella quinquepunctata L., Chrysoperla carnela, Antokoris nemorem L., Chilocorus bipusulatus olduğu təyin edilmişdir. Entomofaqların sıx olduğu ərazilərdən toplanaraq alma ballıcası ilə sirayətlənmiş bitkilər üzərində miqdarının çoxaldılması zərərvericinin say tərrkibinin 20-25% azalmasına səbəb olmuşdur. Aparılmış tədqiqat işlərinin nəticələrinə görə bəzi introduksiya olunmuş (Qranni Smit, Yeva, Şampan reneti), seleksiya (Azərbaycan, Məxməri, Vətən, Qızıltac, Çıraqqala) xalq seleksiyası (Qızıl Əhmədi) sortlarının digər sortlara nisbətən alma ballıcasına qarşı davamlılığı müəyyənləşdirilmiş və bu sortların yeni meyvə bağlarının salınmasında istifadəsi tövsiyə olunmuşdur. Zərərvericiyə qarşı Mostar 20%, Confidor SC 350 və Calypso OD 240 preparatlarının səmərəliliyi müəyyənləşdirilmiş, ən yüksək nəticə Confidor SC 350 və Calypso OD 240 preparatlarının tətbiqindən əldə olunmuşdur (93,6-93,2%). 
 
Açar
sözlər
 
Alma bitkisi, alma ballıcası, entomofaq, sort, insektisid.
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.08
 
Məqaləyə
istinad
 
Sadıqova N. (2020) Quba-Xaçmaz iqtisadi rayonu şəraitində alma ballıcasının (Psylla mali Schm.) inkişaf dinamikasına uyğun mübarizə tədbirləri sisteminin tətbiqi. «Azərbaycan Aqrar Elmi». № 1
Məqalə
tarixçəsi
 
Göndərilib — 06.07.2020; Qəbul edilib — 07.08.2020
                                             



Pomidorun ölkəmizin torpaq – iqlim şəraitinə uyğun heterozis effektli yeni f1 hibridlərinin yaradılması perspektivləri




MüəlliflərMəcid Adıgözəlov
Azərbaycan Respublikası, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutunun “Toxumuçuluq” şöbəsinin böyük elmi işçisi , Azərbaycan
E-mail:  [email protected] 
https://orcid.org/0000-0002-0016-6217
 
Sevda  Adıgözəlova
Azərbaycan Respublikası, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, 
Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu. Azərbaycan
E-mail:  [email protected] 
https://orcid.org/0000-0002-3029-1094
 
Xülasə
 
Pomidorun ölkəmizin torpaq-iqlim şəraitinə uyğun heterozis effektli yeni F1 hibridlərinin yaradılması perspektivləri” adlı məqalədə müəlliflər Məcid Adıgözəlov və Sevda Adıgözəlova, dünyada ekoloji mühitin pozulması və digər səbəblərlə əlaqədar olaraq bitki növlərinin, bioloji müxtəlifliyin, o cümlədən elmi seleksiya yolu ilə alınmış və ölkəmizdə rayonlaşdırılmış, hazırda itmək təhlükəsində olan pomidor sortlarının qorunmasının, bərpasının və seleksiya proqramlarına cəlb edilməsinin vacibliyini, tərəvəz, o cümlədən pomidor sort və hibridlərinin toxumlarının  Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının nəzdində yaradılmış Milli Genbankda etibarlı şəkildə mühafizə olunmasından, heterozis effektli F1 hibridlərinin yaradılmasında başlanğıc material kimi bu toxumlardan istifadə olunmasının adaptasiya nöqteyi-nəzərincə əhəmiyyətini qeyd edirlər.
 Məqalədə eyni zamanda aparılan fərdi seçmə metodundan istifadə edilərək sorta xas ən tipik bitkinin seçilməsi ilə saf xətlərin alınması metodikası, tədqiqat işinin davamı olaraq, alınmış saf xətlər üzərində aparılmış məqsədyönlü çarpazlaşdırılmalar haqqında məlumat verilir.  
Həmçinin  sortun genetik mənşəyindən və yerli aqroekoloji faktorların təsirindən asılı olaraq onların yaradılmasının metod və üsulları haqqında müasir elmi hipotezlərin ümumi və fərqli cəhətləri verilmişdir. Sortların sort xüsusiyyətlərinin davamlı olması üçün vaxtaşıri sorttəzələmə və sorttəmizləmə əməliyyatlarının, alınmış saf xəttli toxum nümunələrinin Milli Genbanka təhvil verilməsinin vacıb olduğu, haqqında məlumatlar da öz əksini tapır.
Əhalinin ekoloji cəhətdən təmiz, yüksək dad keyfiyyətinə malik, məhsuldar, xəstəlik və zərərvericilərə qarşı dözumlu, saxlanmağa və daşınmağa davamlı yerli pomidor sort və hibrid toxum materialı ilə təmin edilməsinin, respublikamızda tərəvəzçiliyin dayanıqlı inkişafının yeni heterozis effektli Fhibridləri ilə davam etdirilməsinin məqsədəuyğunluğu göstərilir.
 
Açar sözlər
 
Pomidor, biomüxtəliflik, saf xətt, heterozis, hibrid
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.05
 
Məqaləyə istinad
 
Adıgözəlov M.,  Adıgözəlova S., (2020)  Pomidorun ölkəmizin torpaq – iqlim şəraitinə uyğun heterozis effektli yeni f1  hibridlərinin yaradılması perspektivləri “Azərbaycan Aqrar Elmi jurnalı” № 1 (   ) səh.
 
Məqalə tarixçəsi
 
Göndərilib -06.07.2020 ; Qəbul edilib – 07.08.2020



Günəş şüası enerjisinin bitkilər tərəfindən mənimsənilməsinə torpaq quraqlığının təsiri




MüəlliflərMaarif Yusifov
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu, aqrar elmləri doktoru, Azərbaycan
E-mail: [email protected] 
https://orcid.org/0000-0003-0053-2771 
 
Ələmdar Əsgərov
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent , Azərbaycan
E-mail: [email protected] 
https://orcid.org/0000-0002-1665-6819
 
Fəxrəddin Ağayev
Azərbaycan Respublikası, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu,üzrə fəlsəfə doktoru, dosent , Azərbaycan
E-mail: [email protected] 
https://orcid.org/0000-0002-9668-072X 
 
Xülasə 
 
Məqalədə tərəvəz noxudu sort nümunələrində bioloji kütlənin toplanmasına, onda toplanmış günəş enerjisinin miqdarına və fotosintetik fəal şüadan (FFŞ–dən) səmərəli istifadə əmsalına (Fə) torpaq quraqlığının təsir etməsinin nəticələri şərh olunur. Aparılan tədqiqat nəticəsində müyyən edilmişdir ki, bioloji kütlənin, onda toplanmış günəş enerjisinin və FFŞ–dən səmərəli istifadə əmsalının ən kiçik qiyməti vegetasiyanın əvvəlinə təsadüf edir, qönçələmə fazasına keçid bu göstəricilərin qiymətinin kəskin şəkildə artmasına səbəb olur (orta hesabla 6-10 dəfə və bəzən də daha artıq), çiçəkləmə fazasına keçid bu göstəricilərin artım sürətinin nisbətən azalması ilə müşayiət olunur. Tərəvəz noxudu sort nümunələri üzrə bioloji kütlənin sutkalıq artımının və onda toplanmış günəş enerjisinin və eyni zamanda FFŞ – dən səmərəli istifadə əmsalının (Fə) maksimal həddi isə dənin əmələ gəlməsi və formalaşması inkişaf fazasında, yəni mayın sonunda qeydə alınır. Bu zaman suvarılan sahədə sortların bioloji təbiətindən asılı olaraq müyyən fərqlər aşkar edilir. Belə ki, 29/1 və 64/3 sort nümunələrində bioloji kütlənin sutkalıq artımının və onda toplanmış enerjinin maksimal səviyyəsi dənin mum yetişkənliyi fazasında müşahidə edilir (nümunələr üzrə müvafiq olaraq 348,9 və 1295,6; 328,5 kq/ (ha və 1528, o min kkal/ha). Aşkar edilmişdir ki, torpaq quraqlığı bitkilərdə bioloji kütlənin sutkalıq artımına, onda toplanmış günəş enerjisinin miqdarına və FFŞ – dən səmərəli istifadə əmsalının qiymətinə azaldıcı təsir göstərir. Bütövlükdə həm suvarılan, həm də suvarılmayan sahədə belə bir qanunauyğunluq müşahidə edilmişdir ki, bitkilər tərəfindən fotosintez prosesində günəş şüası enerjisinin mənimsənilməsi səviyyəsi yüksəldikcə, yaranmış bioloji kütlənin, onda toplanmış günəş enerjisinin miqdarı və FFŞ – dən səmərəli istifadə əmsalının artması baş verir. Aşkar edilmişdir ki, bitkilər tərəfindən fotosintez prosesində günəş şüası enerjisinin mənimsənilməsi yüksəldikcə, yaranmış bioloji kütlənin miqdarı da artır. Bu zaman fotosintetik fəal şüadan (FFŞ) istifadə əmsalı da yüksəlmişdir. Bioloji kütlənin sutkalıq artımı, onda toplanmış günəş enerjisi və FFŞ-dan səmərəli istifadə əmsalı - Fə bitkilərin inkişaf fazalarından, sort nümunələrin bioloji xüsusiyyətlərindən və suvarma rejimlərindən asılı olaraq geniş miqyasda dəyişməyə məruz qalmışdır. Torpaq quraqlığı bütün göstəricilərə azaldıcı təsir göstərmişdir
 
Açar sözlər
 
Günəş enerjisi, torpaq quraqlığı, fotosintez, fəal şüa, bioloji kütlə, fəal şüadan istifadə əmsalı (Fə).
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.04
 
Məqaləyə istinad
 
Adıgözəlov M.,  Adıgözəlova S., (2020)  Pomidorun ölkəmizin torpaq – iqlim şəraitinə uyğun heterozis effektli yeni f1  hibridlərinin yaradılması perspektivləri “Azərbaycan Aqrar Elmi jurnalı” № 1 
 
Məqalə tarixcəsi
 
Göndərilib – 10.08.2020 ; Qəbul edilib – 11.09.2020



Quraqlıq stresi şəraitində müxtəlif bərk və yumşaq buğda genotiplərinin yüksək məhsuldarlığını şərtləndirən əlamətlərin müəyyən edilməsi fonunda morfofizioloji və aqronomik göstəricilərinin tədqiqi




Müəllif Təmraz Təmrazov 
Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Əkinçilik Elmi-Tədqiqat İnstitutu, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan
E-mail: [email protected]     
https://orcid.org/0000-0002-2658-5284
 
Xülasə
 
Məqalədə əsasən öyrənilən buğda genotiplərində su stressinin yaranması  zəmnində bitkilərdə gedən əsas fizioloji parametrlərin məhsuldarlıq göstəriciləri ilə müqayisəsi təhlil edilmişdir. Vegetasiyanın çicəkləmə fazasından sonra bitkidə gedən fotosintez prosesində sürətli bir azalma baş vermişdir ki, bu da yarpaqların ağızcıqlarının keçiriciliyi və təmiz karbon qazı assimilyasiyasında azalma səbəbiylə, mövcud assimliyatların dən məhsuluna daşınmasını məhdudlaşdırmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, bitkilərdə gedən fotosintezin kəskin azalması və ontogenezin sonunda dayanması müəyyən dərəcədə quraqlığın təsiri nəticəsində xlorofilin miqdarının azalması və onun strukturunun pozulması ilə əlaqədar olmuşdur. Quraqlığa həssas olan genotiplərlə müqayisədə, davamlı genotiplərdə ağızcıqların keçiriciliyi və transpirasiya sürətində daha çox azalma, lakin stress şəraitində isə fotosintezin sürətində də  azalma müşahidə olunmuşdur.  Müxtəlif illərdə aparıalan tədqiqat nəticələrinə əsasən yetişmə müddətinə görə fərqlənən genotiplərdə çiçəkləmə fazasından sonra yaranan su stresi  nəticəsində dən məhsuldarlığı və 1000 dənin çəkisinin orta hesabla 30-35 %  azalması ilə nəticələnmişdir. 
 
Açar
sözlər
 
Məhsuldarlıq, quraqlıq amili, buğda genotipləri, morfofizioloji əlamət, yetişmə müddəti
        
 DOI
 
10.29932/agroaz/20.03
 
Məqaləyə istinad                            
 
Təmrazov T. (2020) Quraqlıq stresi şəraitində müxtəlif bərk və yumşaq buğda genotiplərinin yüksək məhsuldarlığını şərtləndirən əlamətlərin müəyyən edilməsi fonunda morfofizioloji və aqronomik göstəricilərinin tədqiqi . “Azərbaycan Aqrar Elmi”. № 1
 
Məqalə       
tarixçəsi
 
Göndərilib —08.07.2020 ; Qəbul edilib — 09.08.2020


Yemiş və qarpız bitkisinin xəstəlikləri və onlara qarşi mübarizə tədbirləri

MüəlliflərElmar Allahverdiyev
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu, Azərbaycan
E-mail: [email protected] 
https://orcid.org/0000-0002-6515-4188
 
Ramil Nəbiyev
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi,Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu, Azərbaycan
E-mail: [email protected] 
https://orcid.org/0000-0001-9190-6147
 
Xurşud Məmmədova
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi, Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutu, Azərbaycan
E-mail: [email protected]
https://orcid.org/0000-0003-0332-7431
 
Afaq Rəcəbli
Tərəvəzçilik Elmi Tədqiqat İnstitutunun “Bitki mühafizəsi” laboratoriyası, Azərbaycan
 E-mail: [email protected] 
https://orcid.org/0000-0003-1040-1687
 
Xülasə
 
Məqalə ”Yemiş və qarpız bitkisinin xəstəlikləri və onlara qarşı mübarizə tədbirləri” adlı məqaləsində yemiş və qarpız bitkisinin qida məhsulu kimi əhəmiyyəti, bu bitkilərin xəstəlikləri və onlara qarşı mübarizə tədbirlərindən bəhs olunur. Yemiş bitkisində unlu şeh (Erysiphe cichoracearum, Sphaerotheca fuligiena), yalançı unlu şeh (Pseudoperenospora cubensis), fuzarioz soluxması (Fusarium oxysporium Schl), antraknoz və ya ballıca (Colletotrichum lagenarium(Pass) Ell.et Halst), kök çürümələri (Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Phytum spp.), askoxitoz (Ascochyta cucumeris Fautr. Er Roum), ağ ləkəlilik (Sclerotinia sclerotiorum D.By), künc ləkəlilik xəstəliyi (Pseudomonas syringae), boz çürümə (Botritis cineria), qabaqkimilərin mozaikası (Cucumus virus L.), və s. 
xəstəlikləri, qarpız bitkisində isə fuzarioz (Fusarium oxysporium Schl), antraknoz (Colletotrichum lagenarium(Pass) Ell.et Halst), Kök çürüməsi  (Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Phytum spp.), Bakterioz (Pseudomonas luchrymans Smth. Er Br Stopp), Unlu şeh (Erysiphe cichoracearum, Sphaerotheca fuligiena), Yalançı unlu şeh (Pseudoperenospora cubensis ), Ağ çürümə (Sclerotinia sclerotiorum D.By), Boz çürümə (Botritis cineria), Mozaika (Cucumus virus 1) və digər xəstəliklər müşahidə olunur. Bu xəstəliklər əhəmiyyətli dərəcədə məhsuldarlığı aşağı salır. Xəstəliklərin qarşısının alınması üçün sahə bitki qalıqlarından təmizlənməli, növbəli əkinlər tətbiq edilməli, bitkilərə yüksək aqrotexniki qulluq göstərilməlidir. Virusları yayan mənənə, trips, gənə kimi həşaratlar məhv edilməlidir. Xəstəliyin ilkin əlamətləri müşahidə edildikdə bitki məhv edilməlidir.Virusa davamlı sortlar əkilməlidir.
 
Açar sözlər
 
Yemiş və qarpızın xəstəlikləri, xəstəliyin simptomları, mübarizə tədbirləri.
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.02
 
Məqaləyə
istinad
 
Allahverdiyev E., Nəbiyev R., Məmmədova X., Rəcəbli A.,     (2020)  Yemiş və qarpız bitkisinin xəstəlikləri və onlara qarşı mübarizə tədbirləri. “Azərbaycan Aqrar Elmi jurnalı” № 1 
 
Məqalə tarixçəsi 
 
Göndərilib – 06.07.2020 ; Qəbul edilib – 07.08.2020

Üzümün məhsuldarliğının genotipik, fenotipik və aqroekoloji parametrləri

                                   
 





 Müəlliflər  Vüqar Səlimov
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Üzümçülük və Şərabçılıq Elmi Tədqiqat İnstitutu, aqrar elmləri doktoru, dosent , Azərbaycan
E-mail: [email protected]
https://orcid.org/0000-0002-5041-6958
 
 
Mövlud Hüseynov
Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Üzümçülük və Şərabçılıq Elmi Tədqiqat İnstitutu texnika elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, dosent , Azərbaycan
E-mail: [email protected]
 
 Xülasə
 
Məqalə üzüm bitkisinin bar strukturuna, onların formalaşma və inkişafına təsir edən amillərin öyrənilməsinə həsr edilmişdir. Tədqiqatlar zamanı müxtəlif üzüm sortlarının məhsuldarlığının genetik potensialının qiymətləndirilməsi məqsədilə genotipik, fenotipik, aqroekoloji, aqronomik və s. parametrləri araşdırılmışdır.  Üzümün məhsuldarlığı onun genetik təbiətinə uyğun olsa da, poligen xarakter daşıyır və müxtəlif amillərdən asılı olaraq dəyişkənliyi ilə səciyyələnir. Əlamətlərin morfometrik tədqiqi, göstəricilər arasındakı riyazi-statistik, o cümlədən korrelyasiya, reqresiya əlaqələrinin təhlili zamanı müəyyən edilmişdir ki, tənəklərin məhsuldarlığı ilə salxım və gilələrin ölçü,  kütləsi, salxımların sayı, salxımın orta kütləsi, 100 gilənin kütləsi, salxımdakı gilələrin sayı, tənəyin gözcük yükü, barlı zoğların miqdarı ilə düz mütənasib korrelyasiya əlaqəsi vardır və məhsuldarlığın formalaşmasında əsas rol oynayırlar. Odur ki, bu əlamətlərin klonların qiymətləndirilməsi və seçilməsində fenotipik marker əlaməti kimi istifadə olunması məqsədəuyğundur. Genetik yaxşılaşdırma yolu ilə üzüm sortlarının məhsuldarlığı 54-142% qədər yüksələ bilir.
   
  Açar     sözlər
Üzüm sortu, yerli sort, salxım, gilə, toxumsuz üzüm sortu,     məhsuldarlıq, üzüm tənəyi, inkişaf, gübrə norması, seleksiya.
  DOI10.29932/agroaz/20.01
 Məqaləyə  istinadYusifov M.,  Qasımov K.,  (2020) Su stresinin kartof    sortlarının fotosintez fəaliyyətinə və məhsuldarlığına təsiri.  “Azərbaycan Aqrar Elmi jurnalı” № 1 (11-30) səh.
 Məqalə tarixçəsi
Göndərilib – 03.07.2020 ; Qəbul Edilib – 04.08.2020