Dənəvər materialları çeşidləyən qurğunun keyfiyyət göstəricilərinin tədqiqi

AuthorBaylar Abbasov 
Azerbaijan Technical University
“Meteorology and standardization ”department dissertation
E-mail: [email protected]
https://orcid.org/0000-0002-2266-7020
 
 
Abstract
 
The article covers grain materials, including hazelnut kernels, beans, peas, etc. is devoted to the development and experimental research of a device for sorting food raw materials. The relevance and great importance of the use of the device for sorting granular materials developed at the level of invention in modern heavy and light industrial production, as well as in the agricultural sector was demonstrated. It has been established that belt conveyors are one of the devices with the highest specific weight among the technical means used in light industry, agricultural production, as well as in heavy industry. A graphical description of the sorting indicators during the sorting of hazelnut kernels is given. Analysis of the graphical description of experimental studies shows that during studies related to the sorting of hazelnut kernels, β = 0.39 rad; v_l=0,15 m/san, as well as α = 0.20 rad, the sorting values of food raw materials are higher than other indicators.
 
Key words
 
Food raw material, hazelnuts, ribbon sorter, device, research.
 
DOI
 
10.29932/agroaz/20.05
 
To cite this                 
article
 
Abbasov B. (2020) Experımental experıence of Lent dryıng dıshes Azerbaijan journal of Agricultural science.  
 
Article history
 
Received —14.08.2020 ; Qəbul edilib — Accepted 15.09.2020



Исследование качественных показателей        сортировочного  ленточного оборудование зернистого пищевого сырья

 АвторБайлар Аббасов
Азербайджанский Технический Университет «Метеорологияи стандартизации ». ”Диссертация кафедры
Эл. почта: [email protected]
 
Аннотация
 
В статье рассматриваются зерновые образцы, такие как ядра фундука, фасоль, горох и др. Статья посвящена разработке и экспериментальным исследованиям устройства для сортировки пищевого сырья. Продемонстрирована актуальность и важность применения разработанного на изобретательском уровне устройства для сортировки сыпучих материалов в современном тяжелом и легком промышленном производстве, а также в аграрном секторе. Анализ графического описания экспериментальных исследований показывает, что при исследованиях, связанных с сортировкой ядер лещинных орехов, β = 0,39 рад; при v_l=0,15 м/сан, а также α = 0,20 рад сортировочные значения пищевого сырья выше других показателей.
 
Ключевые         
слова
 
Пищевое сырье, фундук, ленточная сортировка
 
 
DOI
 
 
10.29932/agroaz/20.05
 
 
Ссылка на   
 статью
 
 
Aббасов Б. (2020) Исследование качественных показателей сортировочного ленточного оборудование зернистого пищевого сырья "Аграрная Наука Азербайджана "№ 1
 
История статьи
 
Отправлено —14.08.2020 ; Qəbul edilib — Принято 15.09.2020



Giriş
 
 
Dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tın­da da­ha bö­yük xü­su­si çə­ki­yə ma­lik olan aq­rar böl­mə­də ər­zaq xam­mal­la­rı­nın  çe­şid­lən­mə­si üçün bö­yük  iq­ti­sa­di və is­tis­mar gös­tə­ri­ci­lə­ri­nə ma­lik üsul və va­si­tə­lə­rin ak­tu­al­lı­ğı şüb­hə do­ğur­mur. Ər­zaq xam­mal­la­rı­nın küt­lə­lə­ri­nə və həcm­lə­ri­nə gö­rə çe­şid­lən­mə­si on­lar­dan həm kənd tə­sər­rü­fa­tın­da sə­pin ma­te­ri­al­la­rı­nın, həm də ye­yin­ti sə­na­ye­sin­də qi­da məh­sul­la­rı­nın key­fiy­yət gös­tə­ri­ci­lə­ri­ni yük­səlt­mə­yə im­kan ve­rir. Ha­zır­da bu məq­səd­lə is­ti­fa­də olu­nan tex­ni­ki va­si­tə­lə­rin ma­ya də­yə­ri­nin ba­ha, ener­ji və re­surs tu­tum­lu ol­ma­sı, həm­çi­nin xa­ri­ci döv­lət­lər­də is­teh­sal olun­ma­sı, alı­nıb gə­ti­ril­mə­si­nə çə­ki­lən xərc­lər  qar­şı­ya qo­yu­lan prob­le­min  ak­tu­al­lı­ğı­nı is­tis­na et­mir .
Apa­rıl­mış çox­say­lı ana­li­tik təd­qi­qat­la­rın nə­ti­cə­sin­dən mə­lum­dur ki, ye­yin­ti, yün­gül sə­na­ye, kənd tə­sər­rü­fa­tı is­teh­sa­la­tın­da, həm­çi­nin ağır sə­na­ye­də is­ti­fa­də olu­nan  tex­ni­ki va­si­tə­lər içə­ri­sin­də da­ha bö­yük xü­su­si çə­ki­yə ma­lik olan qur­ğu­lar­dan bi­ri də lent­li nəq­let­di­ri­ci­lər­dir. Müx­tə­lif tə­yi­nat­lı yük­lə­rin şa­qu­li, üfi­qi, is­ti­qa­mət­lər­də ya­xın, uzaq mə­sa­fə­lə­rə, həm­çi­nin üfi­qi müs­tə­vi­yə nə­zə­rən müx­tə­lif bu­caq­lar al­tın­da qon­da­rı­la­raq nəql et­di­ril­mə­sin­də adı­ge­dən nəq­let­di­ri­ci­lər­dən is­ti­fa­də olun­ma­sın­da məq­səd:
  • on­la­rın konst­ruk­si­ya­sı­nın sa­də, is­tis­ma­rı­nın asan ol­ma­sı;
  • bir yer­dən baş­qa ye­rə tez və asan apa­rı­la­raq, is­tis­ma­ra ya­rar­lı və­ziy­yə­tə gə­ti­ri­lə­bi­lən ol­ma­sı­na gö­rə;
  • tez və asan sö­kü­lə­bi­lən ol­ma­sı­na gö­rə;
  • is­tis­ma­rı­na da­ha az iş­çi qüv­və­si tə­ləb olun­ma­sı­na gö­rə və s. iba­rət­dir.
Yu­xa­rı­da qeyd edi­lən­lər­dən əla­və lent­li nəq­let­di­ri­ci­lər­dən ha­zır­da axı­cı­lıq qa­bi­liy­yət­li müx­tə­lif də­nə­vər for­ma­lı ər­zaq xam­mal­la­rı­nın çe­şid­lən­mə­sin­də də is­ti­fa­də olun­du­ğu­nu nə­zə­rə al­saq, on­la­rın ak­tu­al­lı­ğı da­ha qa­ba­rıq gö­rü­nər.
Də­nə­vər ər­zaq xam­mal­la­rı­nın çe­şid­lən­mə­si üçün  tək­lif olu­nan lent­li nəq­let­di­ri­ci  qur­ğu­nun tex­no­lo­ji sxe­mi şə­kil 1-də, çe­şid­lə­yi­ci­nin len­ti­nin yan­dan və üst­dən gö­rü­nü­şü şə­kil 2 və 3-də, təc­rü­bi-təd­qi­qat­la­rın qra­fi­ki təs­vi­ri isə şə­kil 4-5-də ve­ril­miş­dir. 
Qu­ru­lu­şu sa­də, iş prin­si­pi asan ol­ma­sı, həm­çi­nin or­ta sə­viy­yə­li çi­lin­gər ema­lat­xa­na­la­rın­da ha­zır­lan­ma­sı­nın müm­kün­lü­yü tək­lif olu­nan qur­ğu­nun bö­yük rə­qa­bət qa­bi­liy­yə­ti­nə ma­lik ol­du­ğu­nu gös­tə­rir.
Tək­lif olu­nan qur­ğu­nun uni­ver­sal­lı­ğı onun üzə­rin­də ki­çik ni­zam­la­ma apar­maq­la müx­tə­lif  də­nə­vər for­ma­lı ər­zaq xam­mal­la­rı­nın çe­şid­lən­mə­sin­də is­ti­fa­də­si­ni şərt­lən­di­rir.
Qur­ğu­nun pil­tə­lə­ri­nin (mü­va­fiq ola­raq hə­rə­kət­li-1 və tər­pən­məz 2 (şə­kil 1) tə­nə­kə 3 üzə­rin­də müx­tə­lif bu­caq­lar () al­tın­da qu­raş­dı­rı­la bi­lən ol­ma­sı çe­şid­lə­mə əmə­liy­ya­tı­nın key­fiy­yət gös­tə­ri­ci­lə­ri­ni yük­səlt­mə­yə im­kan ve­rir. Be­lə ki, çe­şid­lə­nə­cək ma­te­ri­al­la­rın öl­çü­lə­ri­nə mü­va­fiq ya­rıq­lar­dan (qur­ğu­da hər bir ya­rıq üç say­da ha­zır­lan­mış­dır, mü­va­fiq ola­raq ki­çik-4, or­ta-5 və  bö­yük-6 öl­çü­lü) keç­mə­sin­də-çe­şid­lən­mə­sin­də pil­tə­nin  qu­raş­dı­rıl­dı­ğı bu­caq xü­su­si əhə­miy­yət kəsb edir.
Şə­kil­lər­dən gö­rün­dü­yü ki­mi çe­şid­lə­nə­cək ər­zaq xam­mal­la­rı­nın içə­ri­si­nə düş­müş az say­da da­ha iri öl­çü­lü  xam­mal­la­rı çe­şid­lə­yi­ci­dən xa­ric et­mək üçün kü­rək­cik­li nəq­let­di­ri­ci 7 va­si­tə­si­lə on­lar qur­ğu­nu tərk edə­rək, xü­su­si qab­la­ra yı­ğı­la­raq tə­yi­na­tı üz­rə is­ti­fa­də­yə ve­rir­lər.
Çe­şid­lə­yi­ci­nin ma­lik ol­du­ğu di­gər po­ten­si­al im­kan onun pil­tə­lə­ri  (1;2) bir -   bi­ri­nə nə­zə­rən üfü­qi müs­tə­vi­də ye­ri­ni də­yiş­mək­lə, yu­xa­rı­da qeyd olu­nan çe­şid­lə­yi­ci ya­rıq­la­rın eni­nin pil­lə­siz də­yi­şi­lə bi­lən ol­ma­sı­dır. Bu isə qur­ğu­da bir ne­çə müx­tə­lif öl­çü­lü ər­zaq xam­mal­la­rı­nın çe­şid­lən­mə­si­nə im­kan ve­rir. Bu məq­sə­də çe­şid­lə­yi­ci­nin hə­rə­kət­li pli­tə­si 1, hə­rə­kət­siz pil­tə və çe­şid­lə­yi­ci­nin bun­ke­ri 9 ilə sərt əla­qə­də olan da­yaq 10 üzə­rin­də sərt qu­raş­dı­rıl­mış bənd­lə 11 qay­ka-vint cü­tü 12; 13 ilə ki­ne­ma­tik əla­qə­də­dir. Çe­şid­lə­yi­ci­nin da­ya­ğı­nın üfü­qi müs­tə­vi­yə nə­zə­rən müx­tə­lif  bu­caq­lar al­tın­da  qon­da­rıl­ma­sı­nı tə­min et­mək və və­ziy­yə­ti­ni təs­bit et­mək üçün oy­naq­dan 14 və qay­ka vint cü­tün­dən 15; 16 is­ti­fa­də olun­muş­dur. Nəq­let­di­ri­ci­nin in­ti­qal me­xa­niz­mi kom­bi­nə edil­miş-elekt­rik mü­hər­ri­ki, re­duk­tor­dan 17 zən­cir ötür­mə­lə­ri­nin  18, 19, 20 va­si­tə­si­lə mü­va­fiq ola­raq  çe­şid­lə­yi­ci­nin apa­ran 21, apa­rı­lan 22 və bun­ke­ri­nin va­lı­na 23 ötü­rü­lür. Çe­şid­lə­yi­ci­nin bun­ke­rin­də üç ədəd ul­duz­cuq­dan iba­rət blok otur­dul­du­ğun­dan zən­cir ötür­mə­si­nin sə­lis işi­ni tə­min et­mək üçün bun­ker­lə 9, da­yaq 10, qay­ka və da­yaq­la sərt əla­qə­li  vint   cü­tü 24,25 ilə əla­qə­lən­di­ril­miş­dir. Çe­şid­lə­yi­ci­ni tərk edən xır­da, or­ta və iri öl­çü­lü ər­zaq xam­mal­la­rı­nın xü­su­si ki­sə­lə­rə dol­du­rul­ma­sı üçün qıf­lar mü­va­fiq ola­raq  26; 27; 28 qu­raş­dı­rıl­mış­dır. Tə­nə­kə 3 üzə­rin­də qu­raş­dı­rıl­mış ər­zaq xam­mal­la­rı­nı çe­şid­lə­yən qur­ğu  stol 29 üzə­rin­də qu­raş­dı­rıl­mış­dır. 
Tə­rə­fi­miz­dən tək­lif olu­nan  ye­ni lent­li nəq­let­di­ri­ci­nin bu sa­hə­də is­ti­fa­də olu­nan mə­lum lent­li çe­şid­lə­yi­ci­lər­dən fər­qi onun sı­yı­rı­cı­la­rı­nın müx­tə­lif bu­caq­lar al­tın­da qon­da­rı­la­bi­lən ol­ma­sı­dır. Bu məq­sə­də na­il ol­maq çe­şid­lə­mə pro­se­si­nin sə­lis və yük­sək məh­sul­dar­lıq­la ke­çi­ril­mə­si üçün sı­yı­rı­cı­la­rın zo­laq for­ma­lı re­zin ma­te­ri­al­dan ha­zır­lan­ma­sı və nəq­let­di­ri­ci­nin ba­ra­ba­nın oxu ilə  bu­ca­ğı al­tın­da sərt qu­raş­dı­rıl­ma­sı məq­sə­də mü­va­fiq he­sab olun­muş­dur   (şə­kil 3). 
Tex­no­lo­ji  sxem­dən gö­rün­dü­yü ki­mi tək­lif olu­nan ye­ni lent­li çe­şid­lə­yi­ci­nin bu sa­hə­də is­ti­fa­də olu­nan mə­lum-ana­lo­ji qur­ğu­lar­dan fər­qi fın­dıq lə­pə­si, no­xud, lob­ya ki­mi  mü­rək­kəb hən­də­si for­ma  və pa­ra­metr­li də­nə­vər ər­zaq xam­mal­la­rı­nın çe­şid­lə­yi­ci­nin pli­tə­si üzə­rin­də açıl­mış ya­rıq­lar üzə­rin­də hə­rə­kə­ti za­ma­nı hə­min xam­mal­la­rın çe­şid­lən­mə­si­nin key­fiy­yət gös­tə­ri­ci­lə­ri­ni yük­səlt­mək­dir. Be­lə nəq­let­di­ri­ci­nin len­ti­nin hə­rə­kə­ti za­ma­nı onun ba­ra­ba­nı­nın oxu­na nə­zə­rən  bu­ca­ğı al­tın­da qon­da­rıl­mış sı­yı­rı­cı­la­rın tə­si­ri  ilə həm öz sim­met­ri­ya oxu ət­ra­fın­da,(şə­kil 2) həm də sı­yı­rı­cı­nın qon­da­rıl­dı­ğı bu­caq al­tın­da fır­la­na­raq hə­rə­kət et­dik­də adı­ge­dən xam­mal­lar müx­tə­lif xü­su­siy­yət­lər­də çe­şid­lə­yi­ci ya­rıq­lar­la gö­rüş­dü­yün­dən yu­xa­rı­da qeyd et­di­yi­miz ki­mi on­la­rın çe­şid­lən­mə key­fiy­yə­ti yük­sə­lir.
Şəkil 1. Dənəvər ərzaq xammallarını çeşidləyən lentli nəqletdirici qurğunun texnoloji sxemi





Şəkil 2. Yeni təklif olunan lentli nəqletdirici qurğunun hesabat sxemi
(şəkil 1 üzrə yandan görünüş)




Şəkil 3. Yeni təklif olunan lentli nəqletdirici qurğunun hesabat sxemi
(şəkil 1 üzrə üstdən görünüş)

 
Şəkil 4. Yeni çeşidləyicinin lentinin xətti sürətinin 0,1 m/san çeşidləyici piltənin üfiqi müstəviyə nəzərən qondarılma bucağının 0,05 rad; 0,20 rad və 0,35 rad qiymətlərində fındıq ləpəsinin ölçülərinə görə çeşidlənmə göstəricilərinin sıyırıcıların nəqletdiricinin barabanının oxuna nəzərən  qondarılma bucağının 0,26 rad; 0,39 rad və 0,52 rad qiymətlərindən asılığının qrafiki təsviri



Şəkil 5. Yeni çeşidləyicinin lentinin xətti sürətinin 0,15 m/san çeşidləyici piltənin üfiqi müstəviyə nəzərən qondarılma bucağının 0,05 rad; 0,20 rad və 0,35 rad qiymətlərində fındıq ləpəsinin ölçülərinə görə çeşidlənmə göstəricilərinin sıyırıcıların nəqletdiricinin barabanının oxuna nəzərən  qondarılma bucağının 0,26 rad; 0,39 rad və 0,52 rad qiymətlərindən asılığının qrafiki təsviri
 
Ye­ni çe­şid­lə­yi­ci­nin len­ti­nin xət­ti sü­rə­ti­nin 0,10 m/san; 0,15 m/san, 0,20 m/san  çe­şid­lə­yi­ci pil­tə­nin üfi­qi müs­tə­vi­yə nə­zə­rən qon­da­rıl­ma bu­ca­ğı­nın 0,05 rad; 0,20 rad və 0,35 rad qiy­mət­lə­rin­də fın­dıq lə­pə­si­nin öl­çü­lə­ri­nə gö­rə çe­şid­lən­mə gös­tə­ri­ci­lə­ri­nin sı­yı­rı­cı­la­rın nəq­let­di­ri­ci­nin ba­ra­ba­nı­nın oxu­na nə­zə­rən  qon­da­rıl­ma bu­ca­ğı­nın 0,26 rad; 0,39 rad və 0,52 rad qiy­mət­lə­rin­dən  ası­lı­ğı­nın  qra­fi­ki təs­vi­rin­dən (şə­kil 4,5,6) gö­rü­nür ki, çe­şid­lə­mə  gös­tə­ri­ci­lə­ri da­ha əv­vəl­ki təd­qi­qat­lar­la mü­qa­yi­sə­də da­ha yük­sək­dir.
Təc­rü­bi təd­qi­qat­la­rın qra­fi­ki təs­vi­ri­nin ana­li­zi gös­tə­rir ki, fın­dıq lə­pə­si­nin çe­şid­lən­mə­si ilə əla­qə­dar təd­qi­qat­lar za­ma­nı ; m/san, həm­çi­nin   ol­duq­da di­gər gös­tə­ri­ci­lə­rə (şək.4,5) nis­bə­tən ər­zaq xam­mal­la­rı­nın çe­şid­lən­mə gös­tə­ri­ci­lə­ri da­ha yük­sək olur.
 
 
            İstifadə edilmiş ədəbiyyat / References
 
  1. Б.А.Аббасов, Э.Б.Искендерзаде. Определение живого сечения окна для сортировки зернистых материалов. Актуальные вопросы современной науки. Научный журнал. №1(17) январь 2018. Санкт-Петербург, cтр.27-32
  2. E.B. İs­gən­dər­za­də, Ş.M. Ba­ba­yev, B.A. Ab­ba­sov, Ş.V. Əh­məd­li, Ə.Q. Mə­li­kov, H.S. Və­li­yev. “Də­nə­vər ma­te­ri­al­la­rın çe­şid­lən­mə­si üçün qur­ğu” Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Əq­li Mül­kiy­yət Agent­li­yi. İ 2019 0079 №-li pa­tent. Ba­kı, 2019
  3. Ş.M.Ba­ba­yev və b. Axı­cı­lıq qa­bi­liy­yət­li sə­pə­lə­nən ma­te­ri­al­la­rın sərf nor­ma­sı­nı ni­zam­la­yan qur­ğu. Ümum­mil­li Li­der H.Əli­ye­vin do­ğum gü­nü­nə həsr olu­nan “Ye­yin­ti, to­xu­cu­luq və yün­gül sə­na­ye sa­hə­lə­ri­nin ak­tu­al prob­lem­lə­ri” möv­zu­sun­da Res­pub­li­ka elm-prak­ti­ki konf­ran­sı­nın ma­te­ri­al­la­rı. Gən­cə-2007. səh.46-49
 
  1. Ş.M.Ba­ba­yev. “Dən­li bit­ki to­xum­la­rı­nın çe­şid­lən­mə­si üçün qur­ğu” Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Met­ro­lo­gi­ya, Stan­dart­laş­dır­ma və Pa­tent üz­rə Döv­lət Ko­mi­tə­si. İ 2015 0082  №-li pa­tent. Ba­kı: 2015.
  2. Ş.M.Ba­ba­yev. Dən­li bit­ki to­xum­la­rı­nın çe­şid­lən­mə­si üçün qur­ğu. Azər­bay­can El­mi-Təd­qi­qat “Aq­ro­me­xa­ni­ka” İns­ti­tu­tu. “Kənd tə­sər­rü­fa­tı is­teh­sa­la­tın­da el­mi-tex­ni­ki tə­rəq­qi­nin ak­tu­al prob­lem­lə­ri” möv­zu­su üz­rə ke­çi­ril­miş el­mi-tex­ni­ki konf­ran­sın ma­te­ri­al­la­rı (16-17 okt­yabr 2014-cü il) XX cild. Gən­cə 2014. səh.121-125.